Oorzaken van faling en falingspaden: Literatuuroverzicht en conceptueel verklaringsmodel

Jaarlijks worden er ongeveer 7000 Belgische ondernemingen, waaronder een kleine 4000 Vlaamse, failliet verklaard. Dat is gemiddeld iets meer dan 19 Belgische of net geen 11 Vlaamse ondernemingen per dag. Het begrip ‘faling’ is in de huidige economische context dan ook zeer actueel en verdient zeker de nodige aandacht. De belangstelling voor het fenomeen is nochtans pas ontstaan na 1970. Voordien was het aantal falingen beperkt en besteedde men er ook weinig aandacht aan. In een markteconomie is het normaal dat regelmatig ondernemingen worden opgedoekt. Meer nog: om de economie in haar geheel gezond te houden is het noodzakelijk dat bedrijven die om één of andere reden niet meer competitief zijn, uit de ondernemingspopulatie verdwijnen zodat hun middelen kunnen herverdeeld worden ten voordele van gezondere bedrijven. De bedoeling van de faillissementsprocedure is de liquidatie van dergelijke ondernemingen op een ordelijke manier te laten verlopen. Deze paper heeft tot doel na te gaan wat volgens de literatuur de belangrijkste oorzaken van falingen zijn en via welke weg deze fundamentele oorzaken leiden naar de fatale afloop. Er werden reeds heel wat modellen ontwikkeld die toelaten op basis van financiële informatie vroegtijdig bepaalde symptomen te ontdekken die wijzen op mogelijke problemen, maar wat ontbreekt is een grondig inzicht in de echte oorza(a)k(en) die aan de faling ten grondslag liggen. De symptomen die men in een jaarrekening kan ontdekken, zijn immers het resultaat van een evolutie die meestal reeds lang ervoor begonnen is. De onderneming is over een ‘falingspad’ gegaan dat begonnen is bij een fundamenteel gebrek of probleem – of een combinatie van gebreken en problemen – om uiteindelijk te leiden tot de situatie waarin symptomen van de verslechterde situatie ook in de financiële cijfers zichtbaar worden. Er is wellicht ook geen uniek ‘falingspad’: verschillende oorzaken kunnen via verschillende wegen leiden naar hetzelfde fatale resultaat. Vooreerst worden een aantal begrippen in verband met ‘faling’ verduidelijkt. In een volgend deel wordt een conceptueel model opgebouwd dat de factoren en hun onderling verband weergeeft die succes of faling bepalen. De visie van de verschillende auteurs in de literatuur in verband met falingsoorzaken wordt vervolgens in dit model ingepast en besproken. Tenslotte wordt dieper ingegaan op de literatuur omtrent de identificatie van falingspaden.